Rusija je prošle sedmice uvela potpunu zabranu izvoza dizela do 31. jula kako bi, prema najavljenom cilju mjere, povećala isporuke goriva domaćem tržištu. Odluka dolazi u trenutku kada se rusko tržište goriva mjesecima suočava s poremećajima nakon ukrajinskih napada dronovima na naftne rafinerije i logističku infrastrukturu.
Zabrana prvi put obuhvata i same proizvođače goriva, koji su ranije bili izuzeti iz djelimičnih ograničenja koja su se odnosila samo na trgovce. Izuzete su isporuke predviđene već zaključenim međudržavnim ugovorima, uključujući sporazum s Mongolijom. Istovremeno je najavljeno da će Rusija tokom jula početi uvoziti gorivo iz inostranstva.
Mjera je donesena nakon niza napada na rusku energetsku infrastrukturu. Tokom juna i početkom jula ukrajinski dronovi pogodili su gotovo sve preostale velike rafinerije koje do tada nisu bile meta, uključujući rafineriju u Omsku, najveću u Rusiji, koja je 6. jula pogođena s udaljenosti veće od 2.500 kilometara. Prema izvještajima ukrajinskog Generalštaba, time je prvi put od početka rata pogođeno svih jedanaest najvećih ruskih proizvođača benzina.
Novi udari nastavljeni su i u noći između 7. i 8. jula, kada su ukrajinske snage napale rafineriju u Saratovu, komplekse TANECO i TAIF-NK u Nižnjekamsku u Tatarstanu, kao i pumpnu stanicu Transnjefta kod Ufe. Ti napadi, kako je navedeno, ukazuju na koordinisanu kampanju usmjerenu istovremeno protiv prerade nafte, petrokemijske industrije i naftovodne logistike.
Procjene o obimu štete nisu jedinstvene. Reuters i analitičari biltena Daily Brief procjenjuju da je između 25 i 30 posto ukupnog ruskog kapaciteta za preradu nafte privremeno ili trajno van funkcije, dok ukrajinski zvaničnici tvrde da je pogođeno i do 45 posto kapaciteta. Među najteže pogođenim postrojenjima ostaju rafinerija u Rjazanju, koja je van pogona od 15. maja, moskovska rafinerija ugašena 17. maja, te kompleks KINEF, koji je van pogona od 5. maja.
Izvoz dizela već pokazuje snažan pad. Izvoz ruskog dizela i plinskog ulja morskim putem u junu smanjen je za 39 posto u odnosu na maj, odnosno za 46 posto u poređenju s junom prošle godine. Prema podacima analitičke kompanije Kpler, u prvih osam dana jula izvoz dizela iznosio je 187.000 barela dnevno, naspram 535.000 barela dnevno tokom jula 2025. godine.
Rusija je prošle godine osiguravala oko 11 posto svjetske ponude dizela i bila drugi najveći svjetski izvoznik tog goriva, odmah iza Sjedinjenih Američkih Država. Njeni glavni kupci, Turska i Brazil, koji zajedno preuzimaju najmanje polovinu preostalih isporuka, kao i Maroko, Egipat i Senegal, sada se suočavaju s posljedicama nestašice. Precizni podaci o proizvodnji i potražnji za dizel nisu javno dostupni jer je ruska statistika od početka rata znatno manje transparentna, ali dostupni podaci potvrđuju ozbiljna oštećenja infrastrukture.
Rafinerija u Omsku je tokom 2024. godine proizvodila oko osam miliona tona dizela godišnje i pet miliona tona benzina, a danas je potpuno van funkcije nakon što su napadi oštetili postrojenja CDU-10 i CDU-11, koja zajedno čine oko tri četvrtine njenog ukupnog kapaciteta. Za benzin, industrijski izvori za Reuters procjenjuju da je proizvodnja u junu iznosila između 85.000 i 90.000 tona dnevno, dok ljetna potražnja premašuje 110.000 tona dnevno.
Prema procjeni lista Novaya Gazeta Europe od 2. jula, nestašice su zahvatile 78 od ukupno 83 ruske regije. U 38 regija uvedena su ograničenja prodaje goriva, a uz Krim i Sevastopolj vanredno stanje proglasile su i Penzenska oblast, Irkutska oblast te Zabajkalski kraj. Na marginama nedavnog samita NATO-a u Turskoj, američki predsjednik Donald Trump izjavio je da napadi na rafinerije predstavljaju „eskalaciju koja može pomoći da se rat privede kraju“, dok je američki državni sekretar Marco Rubio rekao da ukrajinska sposobnost izvođenja dubokih udara otežava Rusiji odbranu vlastitog zračnog prostora i otvara prostor za pregovore.
Vezane vijesti
