AI omogućio čitanje antičkog svitka iz Herkulaneuma bez otvaranja

Međunarodni tim istraživača prvi je put virtuelno razmotao i u potpunosti pročitao antički svitak iz Herkulaneuma pod oznakom PHerc. 1667, i to uz pomoć rendgenskog skeniranja bez ikakvog dodirivanja stranica. Riječ je o svitku koji je zbog karbonizacije decenijama bio nedostupan za klasično otvaranje, a proces je završen tako da je unutrašnji tekst rekonstrurisan i izravnan u čitljivu površinu.

Na naučnom sajtu Vezuv izazov navodi se da je svitak skeniran rendgenskim snimcima visoke rezolucije, nakon čega su korišteni trenirani AI modeli kako bi se prepoznale mikroskopske teksture koje je mastilo ostavilo na površini. U postupku su, kako je navedeno, korišteni i metodi mašinskog čišćenja kako bi se istaknuli tragovi drevne tinte. Svitak je dug 1,4 metra i predstavlja stoički filozofski traktat o etici iz 2. vijeka prije nove ere.

Na kraju teksta pominje se Aristokreon, nećak i učenik grčkog filozofa Hrizipa, navodi se na zvaničnom sajtu Vezuv izazova. Budući da je papirus oštećen, natpisi su fragmentarni i imaju praznine, ali dio odlomaka ipak može jasno da se pročita. Svitak je samo dio većeg rukopisa, a njegovi dijelovi bili su uništeni tokom ranijih pokušaja fizičkog odmotavanja u 19. vijeku, kao i 70-ih i 80-ih godina prošlog vijeka.

Proces je, prema navodima, prvo obavljen na akceleratoru čestica u Francuskoj, gdje rendgenski zraci omogućavaju 3D prikaz unutrašnjih slojeva papirusa. Nakon toga su naučnici primijenili AI modele da prepoznaju slojeve i tragove mastila, a kod drugog svitka PHerc. Paris 4 korištena je još viša rezolucija skeniranja kako bi drevno mastilo bilo vidljivo u 3D formatu. Time je, kako se navodi, nezavisno potvrđeno da su djelimična čitanja iz 2023. godine bila tačna.

U slučaju trećeg svitka, PHerc. 139, istraživači su prije čitanja samog teksta uspjeli da dešifruju naslovnu stranu i ime autora na zatvorenoj rolni, otkrivši da je riječ o osmom tomu djela O bogovima epikurejskog filozofa Filodema. Svi ovi svici dio su kolekcije od više od 400 papirusa pronađenih u vili za koju se vjeruje da je pripadala tastu Julija Cezara. Zbog toplog vulkanskog pepela papirusi su se pretvorili u ugljenisanu masu, pa su raniji pokušaji fizičkog odmotavanja tokom 19. i 20. vijeka nepovratno uništili stranice koje su se na dodir pretvarale u prah.

Herkulaneum je drevni rimski grad koji je zajedno sa Pompejom zatrpan tokom erupcije Vezuva 79. godine. U luksuznoj vili pronađena je jedina sačuvana biblioteka iz antičkog doba sa više od 400 papirusnih svitaka. Vezuv izazov pokrenuli su 2023. godine profesor Brent Sils sa Univerziteta u Kentakiju, Net Fridman i Danijel Gros, s ciljem da kroz otvoreno međunarodno takmičenje i milionske nagrade okupe globalnu zajednicu programera koji će pomoću vještačke inteligencije dešifrovati preostale stotine antičkih svitaka. Cijeli proces, kako je navedeno, izveden je u saradnji sa stručnjacima iz američke laboratorije EduceLab, inženjerima Evropskog sinhrotrona u Francuskoj i papirolozima Nacionalne biblioteke u Napulju koji su pregledali i prepisali svaku dešifrovanu riječ.